Het Joodse slavernijverleden

Joden zijn vanuit een gevoel van solidariteit vaak betrokken bij de strijd van andere minderheden. Kunnen we in het geval van slavernij ook spreken van enige schuld? Joden waren lokaal wel erg actief als slavenhandelaren en slavenhouders.

Het is 25 mei 2020. George Floyd, een zwarte Amerikaanse man, sterft in Minneapolis door toedoen van buitensporig politiegeweld. Dit geeft een nieuwe impuls aan de antiracismebeweging ‘Black lives Matter’ die vanuit Amerika snel over de wereld verspreidt. Ook naar Nederland, waar verschillende protesten tegen racisme worden georganiseerd en het racismedebat een nieuwe impuls krijgt. Premier Rutte gaf vervolgens toe zijn mening over zwarte piet te hebben bijgesteld en noemde discriminatie in Nederland een ‘systemisch probleem’. De publieke omroep organiseerde een speciale uitzending De Stelling van Nederland dat in de volksmond al snel het racismedebat genoemd werd. Jort kelder, die het programma presenteerde, kreeg veel kritiek over zich heen omdat hij het witte privilege zou vertegenwoordigen. Waarom moest uitgerekend hij dit programma presenteren?

"In het hart van de Joodse ethiek vind je de oproep om je uit te spreken tegen onrecht en niet onverschillig te zijn voor het leed van anderen."

Ook in de Joodse gemeenschap bleef het niet stil. Verschillende Joodse organisaties lieten van zich horen. Oy Vey, de hedendaags-Joods-culturele hub, opende een petitie als steunbetuiging voor de zwarte gemeenschap in Amerika en Nederland. Een steunbetuiging vanuit de Joodse gemeenschap omdat “het je uitspreken tegen onrecht een fundamenteel onderdeel van het Jodendom is”. Het is inderdaad niet voor het eerst dat de Joodse gemeenschap zich in een dergelijk debat laat horen. In de Verenigde Staten waren Joden oververtegenwoordigd in de burgerrechtenbeweging van de jaren 60, toen zwarte Amerikanen streden voor hun rechten als gelijke burgers. Daarnaast zijn we sowieso een rebels volk, lees dit artikel maar eens.

Gesprek in het Joods Historisch Museum

Reden genoeg voor een bijeenkomst rondom dit thema. En dat deed JMW Joodswelzijn in samenwerking met het Joods Cultureel Kwartier met een bijeenkomst over de Joodse rol in de slavernij. Dat die rol er was, in mindere of meerdere mate, werd duidelijk tijdens de bijeenkomst, evenals de gevoelens van ongemak, schaamte alsook bezorgdheid onder delen van de Joodse gemeenschap over het mogelijk opnieuw tot zondebok worden bestempeld.

Auteur Robert Vuijsje leidde de discussie in het Joods Historisch Museum, over wat het Joodse aandeel was, hoe dat verleden onderzocht kan worden en wat de uitkomsten daarvan in de praktijk betekenen voor de Joodse gemeenschap in Nederland. Vuijsje maakte furore met zijn debuutroman Alleen maar nette mensen, waarin een Joodse jongen gefascineerd is door gekleurde vrouwen. Vorig jaar verscheen daarvan de opvolger, Salomons oordeel, waarin opnieuw identiteit en het ongemak van gesprekken tussen zwart en wit centraal staan.

Hij ging in gesprek met een panel van drie deskundigen: Julie-Marthe Cohen, conservator bij het JHM waarvoor ze onder meer de tentoonstelling Joden in de Cariben maakte. Gijs Stork, afstammeling van de Storks van de machinefabriek en de regentenfamilie Six, die onderzoek doet naar het verleden van zijn familie, inclusief hun rol als plantage-eigenaren. En Maria Cuartas, de ambtelijk opdrachtgever bij de gemeente Amsterdam voor de verkenning van een nationaal slavernijmuseum.

Voor de hele discussie moet je natuurlijk gewoon het de opname van de bijeenkomst bekijken op het YouTube kanaal van JMW. Daarin zul je onder andere horen dat de rol van Joden in de trans-Atlantische slavenhandel te verwaarlozen was, terwijl Joden lokaal juist wel erg actief waren als slavenhandelaar en slavenhouder. En dat Storks voorouder Jean Paul Taunay in Suriname plantage ’t Vertrouwen stichtte. Diens vrouw Susanna reisde na het overlijden van haar man terug naar Nederland. Zij nam toen de tot slaaf gemaakte vrouw Susanna Dumion mee, die de bijzondere leeftijd van honderd jaar bereikt en daarom getekend werd voor de krant, een tekening die vandaag de dag onderdeel is van de collectie van het Teylers museum. Ook kwamen er dilemma’s voor de Joodse gemeenschap aan bod. Geeft het erkennen van ons aandeel in dit verleden munitie aan antisemitische beweringen dat deze geschiedenis volledig of buitensporig aan de Joden te wijten is? Een angst die niet uit de lucht komt vallen, want zowel in Frankrijk als in de VS werden respectievelijk Joden en Israël in negatieve zin bij de anti-racismeprotesten betrokken. Genoeg reden dus om even een kijkje te nemen op het eerdergenoemde Youtube kanaal:

Geschreven door: Asjer Waterman

Als je daar toch bent, kun je gelijk een van de andere filmpjes bekijken. Ken je bijvoorbeeld de virtuele rondleidingen door Joods Amsterdam al?

Je vindt ze hier.

Close
Chat